Endüstri Ürünleri Tasarımında Gestalt Teorisi Uygulaması

Erkut Eryarar’ın “,Endüstri Ürünleri Tasarımında Gestalt Teorisi Uygulaması” yazısı öncelikle “Gestalt nedir? Nasıl olur? Amacı nedir? Gestalt endüstri ürünlerinin tasarımında nasıl uygulanır? Bu uygulamanın avantajları nelerdir?” gibi sorulara cevap getirmiştir.

Gestalt, parçaların toplamından fazlasını ifade eden organize bütündür. Bu teoriye göre, bütün pek çok farklı ögeden oluşur, bununla beraber bu ögelerin her biri bütünü yansıtmaz. Endüstriyel tasarımda çoğu zaman farklı ögelerin bir araya gelmesinden oluşur. Amaç, ögelerin bir araya gelerek anlamlı bir bütün oluşturmasıdır. Bir tasarımın başarısı, ürünün tasarlandığı biçimde algılanabilmesiyle ölçülür. Bu doğrultuda geştalt teorisinin prensiplerinin tasarımcı tarafından tasarlama süreci içerisine dâhil edilmesi, hem yapılan tasarımın benzerlerinden farklılaşmasını sağlayacak hem de son kullanıcının ürünü okumasını kolaylaştıracaktır. Ütünün doğru algılanmasını sağlamak tasarımcı için tasarlama sürecinin en önemli aşamasıdır.

1.Algı

Duyum ve algıyla dış dünyadaki bütün bilgileri elde ederiz.

Duyum, nesnel bir çevrenin insanın duyu organları üzerindeki etkisinin yalın sonucudur. İzlenimle algı arasındaki bir bilinç olgusudur. İzlenim duyumdan önce, algı duyumdan sonra gerçekleşir.

Algısal süreçler, duyularımızın bizde oluşturduğu yaşantıların en ufak parçasını bile anlamlı, örgütlü bir bütün halinde yorumlanmasını içerir. Algılama ise birleşik bir deneyimdir. Duyum ve algının birleşmesinden oluşur.

2. Gestalt Algı Teorisi

Geştalt teorisi temelinde bir psikoloji teorisi gibi görünse de görsel algılamanın nasıl gerçekleştiği, bu gerçekleşme sürecinde nelerin etkili olduğu, içerden ve dışardan bu süreci nasıl etkilediklerini açıklamaya odaklanmıştır. Gestalt teorisi yapı başlığı altında bütüncül bir ilkeyi ortaya koyar.

“İnsanlar nesneleri bütün olarak nasıl algılar ve yaşantılar?” sorusuyla başlayan geştalt teorisi için farklı söylemler bulunmaktadır. Bunlardan birkaçı şu şekildedir:

Wertheimer: “Art arda seri bir biçimde gösterilen hareketsiz bir dizi resmin yarattığı hareket hissinin aslında tek tek ele alındığında hiçbir resimde olmamasıdır.”

Ehrenfels: “Bir melodi tanıdık geliyorsa, onu oluşturan notaları tanımamızdan değil, notalar arasındaki harmoniyi, melodiyi veren yapıyı belleğimizde tutmamızdandır.”

3. Endüstri Ürünleri Tasarımında Gestalt Teorisi

Tasarımın hedef kitle tarafından doğru okunabilmesi tasarımcıların temel hedefidir. Max Wertheimer, nesnelerin gruplaşmalarını, bütünleşmelerini ve bunları algılamada daha belirgin hale gelmelerini araştırarak 4 önemli gereklilik saptamıştır:

1)Yakınlık Kanunu: Birbirine yakın bulunan elemanların bir bütün olarak algılanmasıdır. Özellikle ürünlerin üzerinde bulunan ve ürünün kullanımını sağlayan kontrol elemanlarının birbirinden ayrılarak rahat algılanmalarını ve kullanımlarını kolaylaştırır.

2)Benzerlik Kanunu: Belli bir yönden benzer olan elemanlar bir bütün olarak okunur. Ürün üzerinde gerek kulanım gerekse fonksiyon olarak birbiriyle ilişkisi olan elemanların benzer özelliklerde tasarlanarak diğer ögelerden ayrılmasını amaçlar.

3)Kapalılık Kanunu: Bireylerin, görsel dünyada algıladıkları uyaranlarda var olan boşlukları doldurarak örgütleme ve bu yolla da kopuk parçalar yerine, bütün bir nesne olarak algılama eğilimidir.

4)Simetri Kanunu: Simetrik objelerin bir bütün olarak algılanmasıdır.

5)Figür-Fon İlişkisi Kanunu: Bir objenin düzgün olarak algılanabilmesi için arkasında fonun algıyı kısıtlayıcı olmaması gerekir.

6)Devamlılık Kanunu: İnsan algısı, uzanan bir şekli, algısında bitişik noktasından devam ettirme eğilimindedir. Endüstri tasarımında özellikle ürünlerin kullanım yönünün belirginleştirilmesi amacıyla kullanılan bu kanun, ürünün genel hatlarına uygulanabileceği gibi sadece bir ögesine de uygulanabilir.